Co to jest Polewany Poniedziałek?

Kiedy po raz pierwszy usłyszałam o "Polewanym poniedziałku", pomyślałam, że to coś w rodzaju żartu – jakby, jeszcze jeden powód, by oblać się wodą, jak latem podczas Iwana Kupala. Ale gdy tylko zagłębiłam się w historię tego dziwnego, wesołego i trochę chaotycznego zwyczaju, zrozumiałam: kryje się za nim znacznie więcej niż tylko rozrywka.

Polewany poniedziałek – to poniedziałek po Wielkanocy, pierwszy dzień po Świętym Zmartwychwstaniu Chrystusa, który nazywany jest także "oblewanym", "wodnym", "zwykłym poniedziałkiem" lub "smacznym poniedziałkiem" (szczególnie w Huculszczyźnie). Tego dnia, według dawnej tradycji, chłopcy oblewają dziewczęta wodą, a czasem i odwrotnie. Ale nie wszystko jest takie proste – ten zwyczaj ma swoje korzenie jeszcze w czasach przedchrześcijańskich.

U dawnych Słowian woda zawsze miała szczególną moc – uważano ją za żywą, zdolną oczyszczać ze wszelkiego zła, odnawiać energię i przynosić szczęście. Oblewanie wodą – to symbol wiosennego odnowienia, oczyszczenia i, oczywiście, młodzieńczej adoracji.

W Polewany poniedziałek chłopcy tradycyjnie chodzili do domów dziewcząt, aby je "oblewać" – to był swoisty znak uwagi. Dziewczyna, którą nie oblano, mogła uznać to za przykrą wróżbę: jakoby nikt nie zwrócił na nią uwagi, nie adorował. A jeśli ją oblano – to znaczy, że się podoba. Czasami chłopcy nie tylko oblewali dziewczęta, ale i "porywali" je z domu, niosąc na rękach do rzeki lub studni. Ten, kto nie chciał "wpaść", musiał siedzieć w domu lub uciekać jak najdalej!

Przy okazji, w niektórych regionach dziewczęta miały możliwość "oddać" w wtorek – oblewając chłopców w odpowiedzi. To czyniło tradycję jeszcze ciekawszą, ponieważ zamieniało się w prawdziwy wodny maraton.

Po Wielkanocy, kiedy świat świętuje zwycięstwo życia nad śmiercią, światła nad ciemnością, woda staje się symbolem oczyszczenia i nowego początku. Tak, Polewany poniedziałek łączy w sobie pogańskie wyobrażenia o życiodajnej sile natury i chrześcijańskie odrodzenie.

W chrześcijańskim ujęciu woda – to także symbol chrztu. To znaczy, oblewanie staje się aktem odnowienia, symbolicznego "drugiego narodzenia". I choć współczesne wersje święta bardziej przypominają wesoły flashmob z plastikowymi butelkami i wodnymi pistoletami, jego głęboki sens przetrwał.

Ciekawe, że Polewany poniedziałek jest szczególnie popularny na zachodzie Ukrainy – w Galicji, na Wołyniu, w Zakarpaciu i Bukowinie. Tam to prawdziwy obrzęd z pieśniami, żartami, poczęstunkiem i symbolicznymi prezentami. Na przykład, chłopcy po oblewaniu mogą otrzymać pisanki lub babki w podziękowaniu. A w dawnych czasach istniała tradycja "wykupienia": jeśli dziewczyna nie chciała, aby ją oblano, musiała zapłacić okup – czymś smacznym lub nawet całusem.

Dziś Polewany poniedziałek – to przede wszystkim wesoła tradycja, szczególnie we Lwowie czy Tarnopolu, gdzie na placach organizowane są prawdziwe "wodne bitwy". Niektórzy widzą w tym bałagan i łamanie zasad, ale ja patrzę na to jako na współczesne przedłużenie starożytnej idei: świętować wiosnę, życie, młodość i poczucie jedności.

W końcu, gdy stoisz mokry do nitki pośrodku placu, śmiejesz się jak dziecko i widzisz wokół szczęśliwych ludzi – rozumiesz, że tradycje nie muszą być surowe. Najważniejsze, aby łączyły i pozostawiały w sercu ciepło.

Więc jeśli ktoś w przyszłym roku zaprosi cię na Polewany poniedziałek – nie bój się. Może to właśnie ten przypadek, kiedy można wyjść poza codzienność, poczuć się częścią wielkiego żywego obrzędu i po prostu dobrze się bawić.