Klisze czy klasyka? Czym jest klisze w kinie?

Często podczas oglądania filmów czy seriali, mogliście zauważyć postacie, obrazy czy wydarzenia, które już gdzieś widzieliście, lub które są bardzo podobne do czegoś, co już widzieliście. To nie wywołuje intensywnego uczucia déjà vu, ale jednak sugeruje jakieś następne kroki czy wydarzenia w fabule. Mnie też to się często zdarza, i zawsze zadaję sobie pytanie: to już klasyka czy to wyświechtane klisze? Dlatego postanowiłam dokładniej przyjrzeć się tym subtelnym materiałom filmowym.

Ale najpierw proponuję przejść test, aby wzbudzić ciekawość do tego tematu i sprawdzić swoją wiedzę o filmach. Możecie go pominąć i przejść do głównej części lektury.

Test: klasyka czy klisze?

Otóż, musicie odpowiedzieć, które z poniższych chwytów są szanowane i klasyczne, a które -  wyświechtane do bólu filmowe klisze.

Na końcu - poprawne odpowiedzi i wasz poziom widza!

1. Bohaater idzie od wybuchu, nie oglądając się.
2. Montaż treningów do motywacyjnej muzyki.
3. Bohaterka budzi się z idealnym makijażem i fryzurą.
4. Policjant wychodzi na ostatnią zmianę przed emeryturą.
5. Cisza między dwoma bohaterami zamiast słów.
6. Ręka złodzieja, która wyłania się spod gruzów w finale.
7. Kamera płynie nad miastem w pierwszych sekundach filmu.
8. Niespodziewany deszcz w momencie wyznania miłości.
9. Ojciec mówi synowi: “Jestem z ciebie dumny”.
10. Fraza “Wrócę.”
11. Antagonista opowiada cały swój plan przed finałową konfrontacją.
12. Wszystko było tylko snem.
13. Pogrzeb w deszczu i czarne parasole.
14. Antybohater pomaga w ostatniej chwili.

1. Klisze. Po raz pierwszy wyglądało świetnie, teraz - parodia sama w sobie.
2. Klasyka. Od „Rocky’ego” do „Kung Fu Pandy” - emblemat gatunku.
3. Klisze. Rzeczywistość jest daleka od tego "przypadkowego" blasku.
4. Klisze. Zbyt przewidywalne. Tak jak śmierć po tym.
5. Klasyka. Cisza w filmie może być bardziej wymowna niż słowa.
6. Klisze. Szczególnie w horrorach lat 90-tych.
7. Klasyka. Wizualne wprowadzenie w miejsce akcji - eleganckie rozwiązanie.
8. Klisze. Zbyt wygodne.
9. Klasyka. Emocjonalny moment, którego nikt się nie zmęczył.
10. Klasyka. Dzięki Arnoldowi - i to już kod kulturowy.
11. Klisze. Zbyt powszechne, bohater zawsze zdąża skorzystać z tego monologu.
12. Klisze. Tani chwyt, który unieważnia wszystko, co widz właśnie przeżył.
13. Klisze. Symboliczne, ale tak często, że straciło świeżość.
14. Klasyka. Jeśli jest dobrze zbudowane - działa za każdym razem.

0–4 poprawnych: Widz weekendowy

Widzicie strukturę, widzicie klisze, widzicie głębię. A może czas, abyście sami zaczęli pisać scenariusze?

Co to jest klisze?

Niezależnie od tego, ile punktów zdobyliście, jesteśmy tu, aby dowiedzieć się, co to jest klisze. Pochodzi to słowo z francuskiego cliché, i używano go początkowo w drukarstwie, jako odcisk, czy lepiej powiedzieć - stempel. Co prowadzi nas do znaczenia słowa klisze - często powtarzająca się akcja, ustalony, stereotypowy obraz lub idea, która straciła swoją oryginalność przez nadmierne i bezmyślne użycie. W filmie - to wyświechtane chwyty, przewidywalne dialogi lub pojedyncze frazy, postacie, które wywołują poczucie wtórności. Ogólnie wszystko, co wywołuje frazę “To już było!”. Kto wie, ten zrozumie.

Ale dla sprawiedliwości trzeba powiedzieć, że klisze - to nie zawsze coś złego. Kliszowane momenty w filmie czy serialu mogą odgrywać dość skuteczną rolę, gdy trzeba szybko i bez zbędnych słów przekazać jakąś ideę czy wywołać emocje u widzów. I można to podać świeżo, a nie banalnie. Czasami reżyserzy biorą klisze i reinterpretują je. I wtedy znowu stają się żywymi, działającymi środkami. Często zdarza się to w filmach postmodernistycznych lub ironicznych.

Klasyka, która stała się kliszą

W przeciwieństwie do pojęcia “klisze”, klasyka w filmie - to poważne uznanie pewnych standardów, tradycji, obrazów i fabuł, które niosą wartość artystyczną. To idee, które w swoim czasie miały duży wpływ na kinematografię, rozwijały ten gatunek sztuki i przetrwały próbę czasu. Klasyczne chwyty zawierają w sobie poznawcze elementy, ale niosą w sobie głęboki sens, unikalne wykonanie i silne wrażenia. Czyli, krótko mówiąc: klisze - to to, co często bezmyślnie kopiują, a klasyka - to to, co ustaliło standardy do naśladowania.

Czasami istnieją bardzo cienkie granice między tymi pojęciami, i można ich nie dostrzec, jeśli nie zanurzyć się w kontekst konkretnej pracy. Dla zrozumienia, w teście powyżej był taki przykład: niespodziewany deszcz w momencie wyznania miłości, co jest kliszowanym zwrotem w wielu melodramatach. Bardzo wygodnie jest używać tego “niespodziewanego” deszczu w takich scenach, jakby zmuszając widza do uwierzenia w miłość postaci. Czy bez deszczu bohaterowie nie zrozumieją, że się kochają?

Smutno przyznać, ale ta klisza pochodzi z klasyki, która w swoim czasie mocno poruszyła widzów:

„Śniadanie u Tiffany'ego” - scena, w której bohaterowie odnajdują się pod deszczem razem z zagubionym kotem — emocjonalny finał, który działa na symbolikę oczyszczenia, odnowienia, miłości.

„Pamiętnik” - scena pocałunku w deszczu - stała się wzorcowa w romantycznym gatunku. Nawet kopiowano ją w parodiach.

Te przykłady naprawdę pozostawiły silny emocjonalny ślad, zrealizowane prawdziwie i stylowo. A większość takich scen w późniejszym czasie, bezmyślnie kopiuje wizualizację, w oczekiwaniu na efekt. Ale stało się to już tak przewidywalne, że nie wywołuje żadnych emocji u widzów, a czasami nawet irytuje. Kiedy chwyt powtarzają bez reinterpretacji, nowej idei, tylko “bo to działa”, to przekształca się w klisze. W nowoczesnej kinematografii, wydaje się, że coraz częściej można wszystko wyjaśnić frazą “bo to działa”. Wtórność i powtarzalność, same klisze, komercyjne podejście - to, co przeszkadza sztuce i pojawieniu się nowej klasyki w filmie.