Sejsze — stojące fale w jeziorach i morzach

Sejsze — to szczególne fale, które powstają w zamkniętych lub półzamkniętych zbiornikach wodnych, gdy woda zaczyna kołysać się tam i z powrotem, jak wahadło. W przeciwieństwie do zwykłych fal, które poruszają się po powierzchni, sejsze stoją w miejscu: poziom wody podnosi się na jednym końcu jeziora, a na drugim w tym czasie opada. Następnie proces powtarza się w przeciwnym kierunku. Takie wahania można obserwować w jeziorach, zatokach, fiordach, a nawet w dużych zbiornikach.

Przyczyną sejszy zazwyczaj jest długotrwały silny wiatr lub nagła zmiana ciśnienia atmosferycznego, które przesuwają wodę w stronę jednego brzegu. Gdy wiatr ustaje lub ciśnienie się wyrównuje, woda „cofa się” i zaczyna kołysać się, aż do osiągnięcia równowagi. Sejsze mogą powstawać również po trzęsieniach ziemi — wtedy nazywane są sejsmicznymi. W takich przypadkach woda w jeziorach może kołysać się minutami, a nawet godzinami po wstrząsach.

Oprócz powierzchniowych istnieją także wewnętrzne sejsze. Powstają one nie na powierzchni, lecz wewnątrz zbiornika, między warstwami wody o różnej temperaturze lub gęstości. Te wewnętrzne wahania mogą być znacznie większe, niż widać na zewnątrz, i silnie wpływać na procesy ekologiczne — mieszanie wody, rozkład tlenu i składników odżywczych.

Obok pojęcia sejszy często wspomina się o fali przypływowej — to zupełnie inne zjawisko. Fala przypływowa obserwowana jest w wąskich ujściach rzek, gdy podczas przypływu woda morska wdziera się pod prąd, tworząc wysoką i ruchomą falę, która toczy się w górę rzeki. Zatem jeśli fala przypływowa to ruchoma fala przypływu, sejsza to fala stojąca. Nie porusza się do przodu, a jedynie kołysze się w obrębie zbiornika.

Jednym z najsłynniejszych miejsc, gdzie obserwowano sejsze, jest szkockie jezioro Loch Ness. Naukowcy potwierdzili, że regularnie powstają w nim wewnętrzne sejsze — duże podwodne fale, które poruszają się wzdłuż jeziora wzdłuż granicy między zimnymi a ciepłymi warstwami wody. Takie podwodne wahania mogą osiągać dziesiątki metrów amplitudy, chociaż powierzchnia jeziora pozostaje przy tym niemal spokojna. To właśnie te zjawiska naturalne, według przypuszczeń naukowców, mogły wyjaśniać „dziwne fale” czy niespodziewane ruchy wody, które czasami brano za przejawy mitycznego potwora.

Sejsze — to nie tylko ciekawe zjawisko naturalne, ale także ważny czynnik dla hydrologii. Wpływają na mieszanie wody, rozkład temperatury i tlenu, a w portach mogą tworzyć silne wahania poziomu, niebezpieczne dla statków i nabrzeży. Współcześni naukowcy śledzą sejsze za pomocą czujników poziomu wody, boi i sond temperatury, aby lepiej zrozumieć, jak wpływają na ekosystemy i zachowanie zbiorników wodnych.