Co to jest idiom?

Na lekcjach angielskiego w szkole uczyliśmy się o pojęciu idiomy. Od tamtej pory w mojej pamięci utkwiła tylko jedna z nich - "curiosity killed the cat", co w kontekście tłumaczy się jako “nadmierna ciekawość może być niebezpieczna i prowadzić do negatywnych konsekwencji”.

U nas, nawiasem mówiąc, istnieje odpowiednik tej idiomy: ”ciekawa Barbara straciła nos”. W obu przypadkach, zarówno w angielskiej, jak i w ukraińskiej wersji, fraza brzmi raczej jak przysłowie czy ludowa mądrość. Ale to nie przeszkadza jej być idiomą.

Co to zatem jest idiom na końcu końców? Można się domyślić z mojego przykładu, że to wyrażenie, które ma przenośny lub metaforyczny charakter. To znaczy, że jest to szczególny, specyficzny zwrot. Jak większość takich terminów, “idiom” pochodzi z języka greckiego, gdzie słowo ἴδιος (ídios) oznacza "właściwy, przynależący do kogoś".

Ciekawe, że w każdym języku są swoje idiomy, które czynią go bogatszym i bardziej wyrazistym. Pewnie nosiciela języka łatwo rozpoznać po tym, czy używa idiomów w codziennej komunikacji, czy nie. W końcu to naprawdę narzędzie, które może odzwierciedlać zarówno cechy kulturowe czy tradycje, jak i sposób myślenia człowieka. Idiomy mogą być uniwersalne, jak podany wcześniej przykład. W różnych językach mają to samo lub bardzo podobne znaczenie, ale wyrażają się w inny sposób: "Jak dwie krople wody" ≈ "Like two peas in a pod" (ang.), "Comme deux gouttes d'eau" (fr.), "Wie ein Ei dem anderen" (niem.)

Znaczenie: bardzo podobne do siebie rzeczy lub ludzie. W angielskiej wersji porównuje się je do groszków w strąku, w niemieckiej – do jajek. "Kot w worku" ≈ "A pig in a poke" (ang.), "Gato por liebre" (hiszp.), "Sackgasse" (niem.)

Znaczenie: nie wiedzieć dokładnie, co się kupuje, ryzykowna transakcja. W angielskim zamiast kota wyobrażają sobie świnię w worku, a Hiszpanie kupują kota zamiast zająca.

Idiomy mogą być również unikalne dla danej kultury czy narodowości. Niosą znaczenie, które jest zrozumiałe tylko dla nosicieli języka i nie mają odpowiedników w innych językach. U nas jest wyrazisty i ciekawy przykład: “gdzie rak pieprz rośnie”. Nie chciałbym usłyszeć czegoś takiego w swoim kierunku. Ponieważ wyrażenie “pokazać, gdzie rak pieprz rośnie” używane jest tylko w negatywnej konotacji, gdy chce się kogoś surowo ukarać lub zemścić. W innych językach nie ma tożsamej idiomy, tym bardziej związanej z rakami.

Typowo japońska idioma 猫に小判 – "rzucać złoto kotu", co oznacza "dawać coś cennego temu, kto tego nie doceni" – również stanowi ciekawy przykład unikalności kultury i możliwości językowych. Moim zdaniem idiomy to bardzo interesujące narzędzie do badania języka, tradycji i historii. To właśnie takie wyrażenia kształtują żywą i bogatą komunikację w każdym języku. Dlatego szkoda, że w szkole poświęcano tak mało czasu na ten temat. To coś na poziomie slangu, ale bardziej wymowne i trafne.