Random — to przypadkowość lub wynik losowego wyboru, gdy z góry nie wiadomo, co się wydarzy ani jaki wariant zostanie wybrany. Słowo pochodzi od angielskiego random i szczególnie często występuje w internecie, grach komputerowych oraz w mowie potocznej.

Na przykład, jeśli z listy uczestników losowo wybiera się zwycięzcę, wynik można nazwać randomem. Jeśli gra losowo określa, jaki przedmiot wypadnie po pokonaniu przeciwnika, — to też jest random.

Ale w nowoczesnym slangu znaczenie słowa stało się nieco szersze. „Randomem” można nazwać nie tylko to, co dosłownie określiła przypadkowość, ale i coś niespodziewanego, niezrozumiałego skąd się wzięło lub w żaden sposób niepowiązanego z wcześniejszym kontekstem.

Historia angielskiego random jest ciekawa tym, że początkowo nie oznaczało „przypadkowy” w nowoczesnym rozumieniu.

Z danych Online Etymology Dictionary wynika, że angielskie słowo jest związane ze średnioangielskim randon, randoun oraz starofrancuskim randon, które przekazywały znaczenie gwałtownego ruchu, pędu, nacisku lub niepowstrzymania. Angielskie wyrażenie at random w XVI wieku początkowo miało znaczenie ruchu „z dużą prędkością”, a z czasem zaczęło oznaczać działanie bez wyraźnego kierunku czy planu. W XVII wieku random już używano w znaczeniu bliskim współczesnemu — „bez określonego celu lub regularności”.

Dziś jedno z podstawowych znaczeń random — to, co nie ma z góry określonego planu, celu ani schematu. W statystyce i matematyce słowo ma dokładniejsze znaczenia związane z prawdopodobieństwem i losowym wyborem.

Do ukraińskiego języka potocznego „random” przeszło razem z anglojęzyczną cyfrową leksyką. Szczególnie naturalnie słowo zakorzeniło się w gamerowym i internetowym slangu, gdzie nieustannie trzeba mówić o losowym wyborze, generacji i nieprzewidywalnych wynikach.

W codziennym języku „random” od dawna wyszedł poza dosłowne znaczenie „przypadkowość”.

Na przykład, fraza „jakiś randomowy chłopak napisał mi w direct” zazwyczaj nie oznacza, że ten chłopak został losowo wybrany spośród innych. „Randomowy” tutaj jest bliższe „jakiegoś nieznajomego”, „nie wiadomo skąd wziętego” lub „tego, kogo w ogóle nie spodziewano się zobaczyć”.

Podobnie można powiedzieć:

„On randomowo zmienił temat” — niespodziewanie, bez oczywistego powodu;

„W rekomendacjach pojawiło się jakieś randomowe wideo” — wideo, które wydaje się zupełnie niepowiązane z innymi;

„Wybierzemy zwycięzcę randomem” — losowym sposobem;

„To był po prostu random” — wynik określiła przypadkowość, a nie przemyślane rozwiązanie.

Przez to konkretny ukraiński odpowiednik zależy od kontekstu. Randomowa liczba — przypadkowa, randomowo wybrać — wybrać losowo, randomowe spotkanie — przypadkowe, a „randomowy gość z internetu” — raczej jakiś nieznajomy.

W grach komputerowych pojęcie randomu jest szczególnie ważne. Gra może losowo określać przedmioty, które otrzymuje postać, karty w talii, rozmieszczenie obiektów, cechy ekwipunku, pojawienie się przeciwników lub inne zdarzenia.

Do tego często używa się skrótu RNG — Random Number Generator, czyli generatora liczb losowych.

Dlatego gracze mogą mówić „szczęście z randomem” lub, przeciwnie, narzekać na „zły random”. Mowa o sytuacjach, gdy wynik zależał nie tylko od umiejętności czy decyzji gracza, ale także od losowego komponentu.

W komputerach taka przypadkowość często jest tworzona za pomocą pseudolosowych generatorów. To algorytmy, które na podstawie wartości początkowej generują sekwencje, które wyglądają na losowe. Jednocześnie istnieją też systemy, które pozyskują dane losowe z fizycznych źródeł, dlatego twierdzenie, że jakikolwiek komputerowy random jest tylko „fałszywą przypadkowością”, byłoby zbyt uproszczone.

W mowie potocznej „randomowy” czasami używa się niemal jako synonim słów „chaotyczny”, „dziwny” lub „bezsensowny”. Jednak to nie są całkiem tożsame pojęcia.

Random zakłada przypadkowość: wynik nie był z góry określony ani wybór odbył się bez określonego planu.

Chaos opisuje bałagan, złożoność lub brak oczywistego porządku.

Na przykład, dziesięć książek można starannie ułożyć na półce, ale określić ich kolejność losowym losowaniem. Wynik będzie randomowy, chociaż sama półka wcale nie będzie wyglądać chaotycznie.

I odwrotnie: bałagan na biurku może mieć całkiem zrozumiałą przyczynę i nie być wynikiem przypadkowego procesu.

W większości sytuacji są. W zależności od kontekstu można powiedzieć przypadkowość, przypadkowo, przypadkowy, losowo, dowolnie.

„Wybrać randomowo” — wybrać losowo.

„Randomowa liczba” — przypadkowa liczba.

„Całkowity random” — całkowita przypadkowość.

Jednak w slangowych konstrukcjach bezpośredni przekład nie zawsze brzmi tak samo naturalnie. „Randomowa osoba z internetu” może oznaczać po prostu nieznajomą, obcą lub nie wiadomo skąd wziętą osobę. Tutaj słowo już przekazuje nie tylko przypadkowość, ale i pewne poczucie niespodzianki oraz braku związku z kontekstem.

To właśnie ta elastyczność pomogła „randomowi” zakorzenić się w języku internetowym. Słowem można opisać zarówno matematyczną przypadkowość, jak i mechanikę gry komputerowej, oraz sytuację, gdy algorytm nagle pokazał ci wideo o hodowli alpak po godzinie przeglądania recenzji smartfonów.