Dlaczego bociany co wiosnę wracają do Ukrainy?

Gdy śnieg właśnie topnieje, a ciepłe promienie wiosennego słońca dotykają ukraińskich pól, w niebie znów pojawiają się znajome sylwetki — bociany wracają. Te majestatyczne ptaki co roku pokonują tysiące kilometrów z Afryki do Ukrainy, aby znów gniazdować właśnie tutaj. Ale dlaczego wybierają Ukrainę? Czym jest lepsza od ciepłej Afryki, gdzie bociany spędzają zimę?

Wiosna i lato na Ukrainie to prawdziwy wybuch życia. W tym czasie aktywują się żaby, myszy, dżdżownice, owady i inna drobna fauna, którą bociany karmią swoje żarłoczne pisklęta. Jedno gniazdo jest w stanie spożyć do czterech kilogramów jedzenia dziennie! Tak bogaty zasób pokarmowy jest niezbędny, aby wychować zdrowe i żywotne potomstwo. W Afryce, gdzie bociany zimują, w okresie letnim panuje upał, susza, znika woda i zmniejsza się ilość dostępnego jedzenia — szczególnie dla piskląt.

Latem dni na Ukrainie są znacznie dłuższe niż w regionach tropikalnych. Oznacza to, że bociany mają więcej godzin na poszukiwanie jedzenia i karmienie maluchów. Nawet jedna dodatkowa godzina dziennego światła znacznie zwiększa szanse piskląt na przetrwanie i wzmocnienie. W Afryce, szczególnie w strefach równikowych, dzień jest krótszy — i tego czasu nie wystarcza na pełną opiekę nad potomstwem.

Oprócz jedzenia, Ukraina zapewnia jeszcze jeden kluczowy warunek — wystarczającą ilość wody. W przeciwieństwie do suchych terenów Afryki, w naszym klimacie jest wiele wilgotnych łąk, dolin rzecznych, podmokłych terenów, które stają się idealnym środowiskiem do polowania i gniazdowania. Tutaj bociany mają wszystko, co potrzebne do bezpiecznego i efektywnego wychowywania dzieci.

Przez tysiąclecia bociany przystosowały się do takiego cyklu: zimowanie w Afryce, rozmnażanie na północy. Te populacje, które gniazdowały na Ukrainie, w Polsce czy w Niemczech, okazały się bardziej udane — ich potomstwo lepiej przetrwało, a z czasem właśnie taki model utrwalił się ewolucyjnie. Dziś większość bocianów instynktownie wraca właśnie do tych miejsc, gdzie się urodziły.

Choć Ukraina jest jednym z najważniejszych krajów dla bocianów, nie jest jedynym. Co roku te ptaki wracają także do Polski (gdzie nalicza się ponad 25 tysięcy par), Białorusi, Litwy, Łotwy, Rumunii, Węgier, Bułgarii, Niemiec (gdzie co roku gniazduje ponad 7 tysięcy par). W Europie Zachodniej wiele bocianów gniazduje w Hiszpanii, Portugalii, Francji, Włoszech. Niektóre populacje docierają aż do Wielkiej Brytanii, a także krajów Azji Środkowej, chociaż tam są rzadsze.

Zimą bociany migrują do Afryki. Zachodnie populacje kierują się przez Gibraltar do Afryki Zachodniej (Mali, Nigeria), a wschodnie — przez Turcję, Synaj i dolinę Nilu do Afryki Wschodniej (Kenia, Tanzania, Uganda). W Maroku, w pobliżu gór Atlas i wybrzeża, zimuje znaczna liczba bocianów. Niektóre z nich pozostają tam na stałe — szczególnie w pobliżu miast, gdzie są wysypiska śmieci lub farmy z łatwym dostępem do jedzenia.

Jednak w ostatnich czasach zmiany klimatu wpływają także na bociany. Niektóre pozostają zimować w Hiszpanii lub nawet na południu Europy, gdzie są wysypiska lub inne źródła jedzenia. Jednocześnie budzi to obawy, ponieważ bociany mogą żywić się niebezpiecznymi dla nich odpadami.