Cała oryginalna treść jest tworzona po ukraińsku. Nie wszystkie treści zostały jeszcze przetłumaczone. Niektóre posty mogą być dostępne tylko po ukraińsku.Dowiedz się więcej
Jesienią pod kasztanami leżą dziesiątki błyszczących brązowych „orzechów”. Bardzo przypominają one kasztany, które piecze się na ulicach Paryża, Rzymu czy Stambułu. Jednak zbieranie ich w najbliższym parku i noszenie do kuchni nie jest wskazane. W większości ukraińskich miast rośnie nie jadalny kasztan, a kasztanowiec zwyczajny, który nazywany jest również kasztanem konnym. Jego nasiona są nieprzydatne do spożycia.
Jadalne kasztany daje zupełnie inne drzewo — kasztan jadalny, czyli kasztan siewny. Pomimo podobnych nazw i zewnętrznego podobieństwa owoców, te rośliny należą nawet do różnych rodzin botanicznych.
Kasztanowiec i kasztan jadalny — różne rośliny
Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) należy do rodziny mydleńcowatych. To właśnie jego najczęściej sadzi się wzdłuż ulic, w podwórkach i parkach. Wiosną drzewo łatwo rozpoznać po dużych pionowych kwiatostanach, przypominających świece, a jesienią — po zielonych torebkach z błyszczącymi brązowymi nasionami.
Kasztan jadalny, czyli siewny (Castanea sativa), należy do rodziny bukowatych. Jego krewniakami są buk i dąb, a nie kasztanowiec. To właśnie to drzewo, którego owoce piecze się, gotuje, dodaje do zup i deserów lub mieli na mąkę.
Wspólna nazwa utrwaliła się przez zewnętrzne podobieństwo brązowych nasion kasztanowca do prawdziwych kasztanów. Jednak liście, osłonka i kształt owoców tych drzew znacznie się różnią.
Jak odróżnić kasztan jadalny od konnego
кінський каштан та їстівний
Najbardziej zauważalna różnica — w liściach. U kasztanowca liście są złożone: z jednego punktu rozchodzą się pięć lub siedem dużych listków, tworząc podobieństwo dłoni. U kasztana jadalnego liście są proste, wydłużone, wąskie i umieszczone na gałęziach pojedynczo. Ich brzegi mają wyraźnie widoczne ostre ząbki.
Jeszcze wyraźniej różnią się osłonki:
u kasztanowca owoc stanowi grubą zieloną torebkę z nielicznymi krótkimi kolcami lub guzami;
orzechy kasztana jadalnego znajdują się w torebce, gęsto pokrytej długimi cienkimi kolcami, przez co przypomina małego zielonego jeża.
W torebce kasztanowca zazwyczaj znajduje się jedno duże, prawie okrągłe nasiono. Jest gładkie, błyszczące, ciemnobrązowe, z dużą jasną plamą.
Kłująca torebka kasztana jadalnego najczęściej skrywa kilka orzechów. Są one nieco spłaszczone z boków i mają charakterystyczny spiczasty wierzchołek z małym „ogonkiem”.
кінський каштан та їстівний
Cecha
Kasztanowiec
Kasztan jadalny
Liście
Złożone, z 5–7 listków, przypominające dłoń
Proste, wydłużone, z ząbkowanym brzegiem
Zewnętrzna osłonka
Gruba, z nielicznymi krótkimi kolcami
Gęsto pokryta długimi cienkimi kolcami
Zawartość osłonki
Zazwyczaj jedno duże nasiono
Najczęściej kilka orzechów
Kształt
Prawie okrągłe, z dużą jasną plamą
Nieco spłaszczone, ze spiczastym wierzchołkiem
Przydatność do jedzenia
Nie jadalny
Jadalny
Czemu nie można smażyć kasztanów z miejskiej alei
Nasiona kasztanowca zawierają toksyczne związki. Po ich spożyciu mogą wystąpić nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, osłabienie i inne objawy zatrucia. Podgrzewanie nie przekształca takich nasion w produkt jadalny, dlatego smażenie lub gotowanie ich „na próbę” jest niedopuszczalne.
Gorzki smak również nie jest bezpiecznym sposobem rozpoznawania. Nieznane owoce i nasiona w ogóle nie powinny być smakowane: najpierw należy dokładnie określić roślinę.
Drzewa, które masowo rosną wzdłuż ukraińskich miejskich ulic, to przeważnie kasztanowce. Jednocześnie nie można polegać tylko na miejscu: kasztan jadalny również czasami sadzi się w ogrodach botanicznych, dendrologicznych i prywatnych gospodarstwach. Decydujące powinny być cechy botaniczne, a nie przypuszczenia, że każdy znaleziony „kasztan” nadaje się do kuchni.
Najbezpieczniej jest kupować owoce oznaczone jako kasztan jadalny, słodki lub siewny w sklepie lub u sprawdzonego sprzedawcy. Nie warto zbierać do spożycia nawet prawidłowo zidentyfikowanych owoców w pobliżu ruchliwych dróg lub na terenach, gdzie drzewa mogły być traktowane chemikaliami.
Gdzie rośnie kasztan jadalny
Naturalny zasięg kasztana jadalnego obejmuje części Południowej Europy i Zachodniej Azji. Przez wieki drzewo uprawiano dla owoców i drewna, dlatego obecnie występuje w wielu krajach europejskich daleko poza prawdopodobnym pierwotnym zasięgiem.
Na Ukrainie ten gatunek również rośnie, chociaż znacznie ustępuje pod względem rozpowszechnienia kasztanowcowi. Można go spotkać przede wszystkim w cieplejszych regionach, w tym na Zakarpaciu, a także w ogrodach botanicznych, kolekcjach i prywatnych gospodarstwach.
Jadalne owoce daje nie tylko europejski kasztan siewny. Do rodzaju Castanea należą również kasztany chińskie, japońskie i amerykańskie. W sprzedaży mogą pojawiać się ich odmiany i hybrydy. Natomiast rośliny rodzaju Aesculus, do którego należy kasztanowiec, nie powinny być traktowane jako źródło jadalnych kasztanów.
Czemu kasztany nazywają orzechami
W codziennym użyciu orzechami nazywa się różne jadalne ziarna, chociaż z punktu widzenia botaniki nie wszystkie z nich są prawdziwymi orzechami. Owoc kasztana jadalnego odpowiada botanicznej definicji orzecha: jest suchy, ma twardą osłonkę, zawiera jedno nasiono i nie otwiera się samodzielnie po dojrzeniu.
Kłująca torebka, w której dojrzewają jadalne kasztany, nie jest skorupą jednego dużego owocu. To oddzielna struktura ochronna, wewnątrz której zazwyczaj formuje się kilka orzechów. Zatem każdy brązowy kasztan z spiczastym wierzchołkiem to oddzielny owoc-orzech. Do prawdziwych orzechów w znaczeniu botanicznym należą również żołędzie i owoce leszczyny.
Z kasztanowcem jest zupełnie inaczej. Jego zielona osłonka to owoc-torebka, który otwiera się po dojrzeniu. Duża błyszcząca brązowa kulka wewnątrz jest nasionem, a nie orzechem. Dlatego nazywanie jej kasztanowym orzechem z botanicznego punktu widzenia jest błędne.
