«Grotesque» w architekturze

Chimera (chimera) to rodzaj groteski, która przedstawia mityczną kombinację kilku zwierząt (czasami włącznie z ludźmi). Groteski często nazywane są gargulcami (gargoyles), chociaż termin „gargulce” odnosi się do figur wyrzeźbionych specjalnie do odprowadzania wody z boków budynków. W średniowieczu termin babewyn używany był do określenia zarówno gargulców, jak i chimer. Słowo to pochodzi od włoskiego słowa babbuino, które oznacza „babuin” (baboon).

Groteski często przedstawiają chimeryczne, mityczne istoty w dramatycznej lub humorystycznej formie. Historycznie były kluczowym elementem architektury wielu okresów, w tym okresów Renesansu i Średniowiecza, i stylistycznie rozwijały się w połączeniu z tymi czasami. Chociaż groteski zazwyczaj przedstawiają szeroki zakres tematów, często są hybrydami różnych mitycznych, ludzkich i zwierzęcych cech.

Wielu naukowców opisuje groteskę jako środek ochrony przed złem oraz jako przypomnienie o rozdzieleniu ziemskiego i boskiego. Groteski przeważnie wyrzeźbione są na budynkach o znaczeniu religijnym, w tym w kościołach i katedrach. Pomimo ich obecności w przestrzeniach religijnych, ich antropomorficzne konstrukcje przeważnie nie są bezpośrednio religijne, a zamiast tego często bardziej chimeryczne bez konotacji religijnych. Zazwyczaj znajdują się na wysokich występach i dachach, a często umieszczane są poza ogólnym użytkiem.

Wybitne przykłady zachowanej groteski istnieją na takich budynkach, jak Katedra Florencka i Notre-Dame de Paris.

Historycznie groteski miały również znaczący wpływ na projektowanie tendencji rzeźbiarskich, a często ich architekci byli najpierw rzeźbiarzami lub artystami. Oznaczało to, że szerokie pojawienie się groteski często zbiegło się z popularnymi stylami sztuki, które istniały w danym czasie, szczególnie z połączonym wzrostem stylu gotyckiego i dodawaniem groteski w architekturze. Wśród kluczowych architektów, którzy często włączali groteskę do swoich projektów, byli Brunelleschi i Gundulf z Rochester.

Bridham w swojej książce „Gargulce, chimery i groteska w francuskiej gotyckiej rzeźbie” zauważył, że rzeźbiarze gotyckich katedr w XII i XIII wieku otrzymali od Papieża zadanie bycia „kaznodziejami w kamieniu” dla analfabetów, którzy zamieszkiwali ówczesną Europę. Rzeźbiarze mieli nie tylko przedstawiać historie Biblii, ale także ukazywać zwierzęta i istoty, które zamieszkiwały folklor tamtego czasu. Wiele z nich okazało się groteskowych.

Niektórzy krytycy, tacy jak Francis Barash, odrzucali użycie groteski jako pustej zabawki, która nie przynosiła wielkiej korzyści. Twierdzili również, że uwiecznia to przesądy zamiast formułować to, co jest rzeczywiste lub prawdą.

Znaczenie i użycie groteski może być również inne w architekturze. Oprócz rzeźby, na przykład, termin ten używany był do opisu poszukiwania nienormalnego lub przedstawienia karykatury. Są również uczeni, którzy używają architektonicznej definicji groteski jako terminu do określenia dysharmonii. Należy do nich Peter Eisenman, żydowski architekt dekonstrukcjonista, który wykorzystał tę koncepcję w swojej pracy. Szczególnie używał tego terminu, przedstawiając stylistyczną opozycję do formy estetyki, która utożsamiana jest z kantowskim pojęciem wzniosłego w architekturze.

Początkowo opracowane jako rynny do odprowadzania wody z budynków i rynien, które teraz nazywane są gargulcami, groteski stały się cechą rzeźbiarską w okresie średniowiecza, a ich często skomplikowane konstrukcje rozwijały się wraz z okresem architektury gotyckiej, który miał miejsce w Europie od XII do XVI wieku, tworząc podstawy dla wspólnych cech groteskowych projektów.

Najwcześniejsze przykłady groteski w architekturze istnieją w takich historycznych miejscach, jak Katedra w Salisbury. 

Najwcześniejsze przypadki groteski w architekturze były początkowo głęboko splecione z przestrzeniami religijnymi. Architekt takich budynków, jak Katedra w Salisbury, był mnichem, co sprzyjało wzrostowi zainteresowania groteskowymi obrazami w budowlach religijnych. Nawet po tym, jak stały się kluczową cechą wczesnośredniowiecznej architektury, nadal opierały się na religijnych okolicznościach, nawet do okresu Renesansu prawie 500 lat później. Nawet w tych wczesnych przykładach groteski w architekturze zauważalne są wyraźne wpływy mitologiczne, a ich chimeryczny styl ugruntował się wcześnie.

Tak więc, groteska w architekturze jest elementem dekoracyjnym, który przedstawia fantastyczne lub mityczne figury, często w dramatycznej lub humorystycznej formie. Historycznie występuje w różnych stylach architektury, od starożytności do współczesności, i pełni różnorodne funkcje, od dekoracyjnych i funkcjonalnych po symboliczne.